BM nükleer denetim kuruluşu, hiç denetleyemediği İsfahan zenginleştirme tesisi konusunda endişesinin arttığını açıkladı

Kimsenin görmediği tesis

Al Jazeera ve BBC’nin haberine göre Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA), cuma günü üye ülkelere dağıttığı raporda İran’dan denetçilerine erişimi yeniden sağlamasını istedi ve bunun İran’ın nükleer programını izleme görevi için şart olduğunu vurguladı. Ajans, denetlemesine izin verilmeyen İsfahan yakınlarındaki uranyum zenginleştirme tesisi konusunda “giderek daha fazla endişe duyduğunu” belirtti.

BBC’ye göre İran, İsfahan Yakıt Zenginleştirme Tesisi planını İsrail’in nükleer tesislerine saldırılarından bir gün önce, 12 Haziran 2025’te UAEA’ya bildirmişti; ABD de aynı ay saldırılara katıldı. Kararlaştırılan denetim, saldırılar başlayınca iptal edildi. Rapora göre denetçiler tesisin tam yerini ve nükleer madde barındırıp barındırmadığını hâlâ bilmiyor; rapor tesiste zenginleştirme yapıldığını da tespit etmedi.

“Ajansın [İran’ın] nükleer maddesine ve bunu doğrulamak için tesislere erişimine dair bilgi eksikliği ciddi bir nükleer yayılma endişesi konusudur... ve en acil şekilde giderilmelidir.”

UAEA raporu, BBC News World(çeviri)

Kayıp uranyum

Saldırılardan bu yana ajans, İran’ın yüksek zenginleştirilmiş uranyum stokunun durumunu doğrulayamıyor. BBC’ye göre İran 2015 nükleer anlaşmasıyla stokunu 300 kilogramla ve zenginleştirmeyi %3,67 saflıkla sınırlamayı kabul etmiş, sonra iki sınırı da aşmıştı. Haziran 2025 saldırılarından önce silah düzeyine yakın %60 oranında zenginleştirilmiş tahmini 441 kilogram uranyumu vardı.

İsfahan kompleksi saldırılarda özellikle yer üstünde ağır hasar gördü; yer altındaki tesislerin durumu belirsiz. UAEA, İran’ın yüksek zenginleştirilmiş uranyumunun büyük kısmının burada depolandığını düşünüyor. Ajans yaklaşık bir yıl önce saldırılardan “etkilenmeyen” 13 tesisin yalnızca bir kısmını, etkilenen yedi tesisin ise hiçbirini denetleyebildiğini açıklamıştı.

İran’ın yanıtı

Al Jazeera’nın aktardığı rapora göre İran bu ay ajansa, “ABD Başkanı’nın yeni silahlı saldırı eylemlerine yönelik ısrarlı, açık ve alenen dile getirdiği tehditler” sürerken denetimlerin yeniden başlatılmasının konuşulamayacağını bildirdi. UAEA denetçilerini güvenlik gerekçesiyle geri çekmiş, İran da ardından ajansla işbirliğini askıya alan bir yasa çıkarmıştı.

AFP’ye göre UAEA Genel Direktörü Rafael Grossi, İran’ı denetim ziyaretlerini mümkün kılacak sınırlı teknik önlemleri değerlendirmeye çağırdı. Ajans, “İran’daki güvence faaliyetlerine kısa sürede yeniden başlamaya tamamen hazır” olduğunu belirtti. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Esmaeil Baghaei pazartesi günü İran’ın Nükleer Silahların Yayılmasını Önleme Antlaşması’na bağlı kaldığını söyledi, ancak işbirliğinin sınırlanmasından ABD ve İsrail saldırılarını sorumlu tuttu. İran programının yalnızca sivil amaçlı olduğunu savunuyor.